TRUYỆN NGẮN: LÃO GÀN

ở cái xóm ấy không ai là không biết tới lão. Mỗi khi có ai hỏi đến là y như rằng ai cũng bệu cái môi dài thườn thượt ra mà trả lời: "úi dào, cái lão gàn ấy, chú hỏi làm gì?".
Từ trung tâm huyện Khánh nhờ bác xe ôm chở, sau một hồi chạy lòng vòng trên con đường huyện lộ, xe ngoặt vào con đường đất đá lổn nhổn, càng đi xe càng cuộn lên những vệt bụi đỏ ngầu tung lên không gian rồi bám chặt vào đầu tóc, mặt mũi, quần áo... Đang suy nghĩ mông lung thì bỗng dưng Khánh bị hất tung lên rồi rơi phịch xuống yên chiếc xe Minsk cũ kỹ. Thì ra là con đường này chằng chịt những ổ voi, ổ gà, càng đi càng thấy heo hút, hoang lạnh. Khánh hỏi bác xe ôm:
- Còn xa nữa không bác?
- ừm! Cũng còn khơ khớ đấy, đây là xóm Lả, độ hai cây nữa thì đến Khe Hương, qua hai con dốc, ba cái ngầm nữa là đến đầu xóm Khe Luyện, cũng tầm bảy, tám cây gì đó.
- Đường cũng như thế này hả bác?
- Còn xấu hơn ấy chứ. Nhưng chú cứ yên tâm, vùng này tôi thuộc như lòng bàn tay, tôi chở khá nhiều khách vào đây rồi, địa hình thông thuộc cả, còn tay lái tôi thì chú cứ yên tâm. Năm mươi năm vẫn chạy tốt.
- Sao người ta không tu sửa con đường mà đi lại cho thuận lợi bác nhỉ?
- Dân cư ở đây thưa thớt, lại nghèo, kinh phí Nhà nước thì không xuể, ngân sách địa phương thì hạn hẹp, ăn còn chả đủ lấy đâu ra làm đường.
 
Mải trò chuyện, họ đã đến xóm Khe Luyện lúc nào không hay.
Năm ngoái, khi xã có chủ trương vận động nhân dân trong xã quyên góp ủng hộ xây trường học mới cho lũ trẻ nên hộ nào cũng hăng hái tham gia đóng góp công, của. Hiềm nỗi, tiền đã có, đất đã có, nhưng còn quá eo hẹp. Năm hộ gia đình xung quanh khu đất xây trường mới đã tự nguyện hiến đất, chỉ duy nhất mỗi lão là nhất định không cho đụng đến khu đất nhà lão. Việc này năm lần bảy lượt các tổ chức, đoàn thể đến nhà lão vận động mà chưa suy chuyển được ý lão. Bà Bảy - vợ lão và Thanh Loan - con gái út đã bao phen khổ sở vì lão, cũng chỉ liên quan đến chuyện đất đai. Là phó bí thư xã đoàn, Thanh Loan rất ái ngại khi xuất hiện trước nhân dân vì chuyện của gia đình mình nên cô đã cố hết sức thuyết phục bố:
- Bố ơi! Cả đời bố có tiếc cái gì với ai bao giờ đâu, con biết bố là người tốt bụng, mấy năm qua bố đã tự nguyện bắc cầu qua ngầm cho trẻ con đi học, bố đi xin từng cuốn sách cũ về cho chúng học, bố bảo bố thương bọn trẻ lắm cơ mà, sao bây giờ cả làng cả xóm họ hiến đất mà bố lại không hả bố?
- Mày là đứa hậu sinh, biết cái quái gì mà nói!
- Nhưng con là phó bí thư xã đoàn, con xấu hổ, mất mặt lắm bố ạ!
- Xấu với chả hổ! Cái gì tao cũng sẵn sàng hiến hết. Còn riêng đất, một tấc cũng không, hiểu chưa?
- Khoảnh đất chó ăn đá, gà ăn sỏi này, cho không ai lấy, bán không ai mua, bao năm qua bố cũng không cho canh tác gì, vậy bố giữ làm cái gì kia chứ?
- Đã bảo không là không! Không canh tác, không hiến, không bán, không mua, không gì sất... Không là không!
Thanh Loan bất lực, hai tay ôm mặt nấc nghẹn, vùng chạy khỏi nhà, lao vào bóng tối đen kịt của đêm cuối tháng.
- Ai đây? Sao lại đứng khóc ngoài đường thế này? - Câu hỏi của Khánh cất lên mà vẫn không có câu trả lời nào đáp lại, chỉ có duy nhất tiếng nấc run lên thành cơn khô nghẹn. Đêm cuối tháng không một bóng trăng sao, nơi xóm núi heo hút này càng làm cho bóng đêm như đặc quánh lại, chỉ đứng cách xa có vài bước chân cũng khó có thể nhìn rõ mặt nhau. Khánh đứng sững người lại và bắt đầu quan sát, trong bóng đêm mọi thứ đều mờ mịt nhưng những đường cong sắc nét của cô gái đang tuổi xuân thì vẫn hiện lên mồn một. Khánh nhận ra đó là Thanh Loan, cô phó bí thư xã đoàn, người đã từng đón đoàn dân vận của Khánh lúc đoàn mới về mấy ngày về trước.
Khánh ấn tượng ngay cái nhìn đầu tiên khi tiếp xúc với Loan, gương mặt thanh tú, đôi lông mày nhỏ dài, lúm đồng tiền bên phải, hợp với chiếc răng khểnh, đã thế còn hay cười mỗi khi gặp Khánh. Không phải bị thu hút bởi thân hình rắn rỏi với những đường cong "chết người" của cô gái xóm núi, mà điều hút hồn Khánh đó là cách ăn nói nhẹ nhàng, xởi lởi, nhiệt tình và hay cười ở Thanh Loan.
- Loan hả em? Sao thế? Có việc gì mà em lại đứng khóc ở đây thế này, nói anh nghe xem nào?
- Em khổ lắm anh ơi!
- Có chuyện gì vậy em?
- Ngày kia là khởi công xây trường. Bộ đội dân vận các anh đã sẵn sàng, mà bố em thì...
- Bố em bị làm sao hả em?
- Dạ không ạ! Bố em không phải bị làm sao, mà bố em không chịu hiến đất làm sân trường anh ạ! Trong cuộc họp với các anh, em đã hứa thuyết phục được bố, thế mà...
- Thôi nín đi em, tất cả rồi ta tìm cách giải quyết, giờ thì em dẫn anh về gặp bố em xem sao! Ta đi thôi em...
Trong nhà, tiếng bà Bảy vang lên gay gắt:
- Sao ông tham lam dữ vậy, chết ông có mang đi được không? Ông có biết cả cái xã này gọi ông là "Lão gàn" không? Ai ai cũng đóng góp chỉ riêng ông là giữ khư khư thôi, cả cái hộp màu đỏ mà ông luôn cất giữ trên bàn thờ kia nữa, là cái gì? Là vàng bạc châu báu ông giấu mẹ con tôi bấy lâu nay, ông có lòng dạ nào hay sao?
- Này này, tôi cấm bà đụng đến cái hộp ấy bà biết không. Vàng bạc châu báu à, vàng bạc châu báu cũng không thể sánh nổi đâu, bà đừng có vớ vẩn!
Khánh và Thanh Loan bước vào nhà trong lúc ông bà Bảy đang to tiếng với nhau làm cho Thanh Loan có phần ngượng ngùng.
- Kìa! Bố mẹ sao thế?
- Cháu chào hai bác ạ! - Khánh lên tiếng.
Thấy có sự xuất hiện của chú bộ đội, ông Bảy dịu giọng hơn, mời Khánh vào nhà và lục tục rót nước. Câu chuyện càng lúc càng say sưa, ấm nồng. Vẻ mặt ông Bảy như càng ngày càng vui hơn khi biết Khánh là trưởng đoàn dân vận của Trường Sĩ quan Chính trị hành quân về đây giúp địa phương xây trường học. Trong câu chuyện lúc khoan, lúc nhặt, vẻ mặt ông Bảy lúc căng ra, lúc cau lại, hai mái đầu chụm vào nhau, một xanh, một bạc rất tâm đầu ý hợp.
... Cuối tháng 2 năm 1979, nơi đây là vùng cận chiến sự giữa ta và địch... Anh ấy là đại đội trưởng bị thương, vết thương xuyên từ cổ họng lên miệng, được đồng đội chuyển về đây nơi gia đình bác bám trụ lại để chạy chữa. Nơi đây đã được gia đình đào hầm và giấu anh ấy xuống đó. Những ngày ở đây trong lúc bị thương, anh ấy đã viết lại họ tên, quê quán vào mảnh giấy, nhờ bác cất giữ trong cái hộp đỏ trên bàn thờ kia. Sau đó là những trận pháo kích dữ dội từ phía đối phương, gia đình bác đã phải sơ tán... Sau khi quay lại thì đây chỉ còn là bình địa đất mềm nhũn ra không còn dấu vết gì. Chính vì bác đã thề với anh ấy rằng, nếu có mệnh hệ gì thì chính tay bác sẽ chuyển hài cốt của anh về lại quê hương sau khi đất nước thanh bình. Chính vì không biết chữ nên bác cũng không biết anh ấy họ tên gì, đến bây giờ hài cốt của anh ấy, bác cũng chưa tìm được như lời hứa. Đau lòng lắm cháu ạ! Lời thề chưa thực hiện bác cảm thấy có lỗi với người đã khuất, nên bao năm qua mảnh đất này bác không cho gia đình canh tác, sợ sẽ làm xáo động đến vong linh anh. Vừa qua nghe chủ trương xây trường học, bác càng hoang mang, khi biết đây sẽ là địa điểm xây trường...
- Thưa bác. Nếu có thể, ngay ngày mai cháu sẽ xin ý kiến cho đoàn công tác của Nhà trường tổ chức tìm kiếm hài cốt trước đã, việc khởi công xây trường cứ gác lại sau.
- Được thế thì còn gì bằng, bác rất cảm ơn cháu, Khánh ạ!
 
Ngày cắt băng khánh thành ngôi trường mới khang trang trên khuôn viên một quả đồi rộng đẹp, các ban, ngành, đoàn thể tề tựu đông đủ. Gần cuối buổi lễ, Khánh dắt tay Thanh Loan ra khán đài trịnh trọng thông báo với mọi người hai người sẽ đăng ký kết hôn trong ngày mai và lễ cưới sẽ được tiến hành trong khuôn viên của ngôi trường này. Nét mặt ai ai cũng rạng ngời, hoan hỷ, những tràng vỗ tay vang vọng giữa núi rừng. Bà Bảy đưa tay níu tay chồng xích lại gần nhau hơn. Nụ cười tươi xen lẫn những giọt nước mắt đang tuôn dài trên khuôn mặt đen đúa của ông Bảy.
Mặt trời lên cao, những tia nắng vàng rực rọi trên sân trường, soi rõ từng mầm cây li ti đang mọc lên san sát. Bất giác những con người trong xóm Khe Luyện kéo nhau vây kín ông Bảy và đồng thanh hô to: "Cảm ơn lão gàn"...