Cách đây 65 năm, từ ngày 6 đến ngày 11 tháng 3 năm 1948, tại chiến khu Việt Bắc, Hội nghị chính trị viên toàn quốc lần thứ hai được triệu tập dưới sự chủ trì của đồng chí Võ Nguyên Giáp - Bí thư Trung ương Quân ủy, Tổng Chỉ huy Quân đội quốc gia Việt Nam và đồng chí Văn Tiến Dũng - Cục trưởng Cục Chính trị. Hội nghị đã vinh dự được đón nhận thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sự kiện lịch sử này biểu hiện sự quan tâm, chăm lo sâu sát của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với mỗi bước xây dựng, trưởng thành của quân đội; đặc biệt là sự trưởng thành của hoạt động công tác đảng, công tác chính trị; cơ quan chính trị và đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên trong quân đội ta. 

Đồng chí Thiếu tướng, PGS, TS Phạm Quốc Trung - Hiệu trưởng Trường Đại học Chính trị
đọc Báo cáo đề dẫn Hội thảo

Trên cương vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của Quân đội, trong bức thư lịch sử này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ dẫn rất rõ ràng, cụ thể về vị thế, vai trò, nhiệm vụ, phương pháp, tác phong công tác của chính trị viên và một số vấn đề hệ trọng khác trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. Thư của Người đã trực tiếp chỉ đạo, định hướng cho Hội nghị chính trị viên toàn quốc lần thứ hai thảo luận, quyết định những vấn đề về cơ cấu tổ chức, nhiệm vụ của hệ thống cơ quan chính trị; vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn của chính trị ủy viên và chính trị viên trong quân đội. Nhờ đó, Hội nghị chính trị viên toàn quốc lần thứ hai đã đề ra được một số biện pháp bảo đảm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, công tác đảng, công tác chính trị và đội ngũ cán bộ chính trị, chính uỷ, chính trị viên trong những năm đầu kháng chiến - vừa xây dựng, vừa chiến đấu của quân đội ta. Nhưng không chỉ có vậy, do nội dung bức thư đã cô đọng, khái quát những tư tưởng chỉ đạo mang tầm chiến lược; lối hành văn mộc mạc, dễ hiểu, dễ nhớ; nên nó có sức sống và sự lan tỏa mãnh liệt. 

Toàn cảnh Hội thảo

Từ những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và trong suốt chiều dài lịch sử xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của quân đội; thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành một văn kiện lịch sử quan trọng, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với việc xây dựng, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị và xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên - những nhân tố quyết định trong việc xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị. 
Là một trung tâm chủ đạo trong sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chính trị viên cho toàn quân; để thể hiện tình cảm thiêng liêng đối với Bác Hồ kính yêu; để giúp cho mỗi cán bộ, giảng viên, học viên, công nhân viên, chiến sĩ thấu hiểu sâu sắc và vận dụng sáng tạo hơn những lời dạy chí tình, chí nghĩa của Người vào quá trình đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo; được sự đồng ý và quan tâm chỉ đạo của Thủ trưởng Tổng cục Chính trị; Trường Sĩ quan Chính trị đã quyết định tổ chức Hội thảo “Thư gửi Hội nghị chính trị viên của Chủ tịch Hồ Chí Minh - giá trị lịch sử và hiện thực”. Đây là một nhiệm vụ trọng điểm của hoạt động khoa học công nghệ và môi trường của Nhà trường năm 2013. Ngay từ đầu năm, Đảng uỷ, Ban Giám hiệu đã chỉ đạo triển khai thực hiện nghiêm túc Kế hoạch hội thảo trong toàn trường.
Do tầm vóc nội dung và ý nghĩa của hội thảo này, nên cùng với đông đảo cán bộ, giảng viên, học viên của Nhà trường; còn có các vị tướng lĩnh, các nhà khoa học, cán bộ chủ trì một số cơ quan của Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị; các đơn vị, học viện, trường sĩ quan khu vực phía Bắc đã gửi tham luận tham dự Hội thảo. Một lần nữa, cho phép tôi được trân trọng cảm ơn đồng chí Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị; các cơ quan, đơn vị; các vị tướng lĩnh, các nhà khoa học, cán bộ chủ trì các cơ quan đơn vị, học viện, nhà trường đã tham dự Hội thảo của Nhà trường; xin cảm ơn các đồng chí vì lý do đặc biệt không đến dự nhưng đã gửi tham luận tới Ban Tổ chức Hội thảo. 
Với tình cảm sâu sắc đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu; với tinh thần, trách nhiệm cao trong việc quán triệt, vận dụng những lời dạy của Người vào nâng cao chất lượng công tác đảng, công tác chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên trong quân đội hiện nay; hầu hết các tham luận gửi tới Ban Tổ chức Hội thảo đều có sự đầu tư nghiên cứu công phu, nghiêm túc, nên có hàm lượng khoa học cao. Các tham luận đã đề cập khá rõ ràng, toàn diện giá trị lịch sử, giá trị hiện thực bức thư của Bác trên cả phương diện lý luận và thực tiễn. Về nội dung, bước đầu có thể khái quát 3 nhóm vấn đề đã được làm rõ như sau:
- Nhóm vấn đề thứ nhất, được biểu hiện trong tham luận của một số vị tướng lĩnh, nhà khoa học, cán bộ, giảng viên đã hướng vào làm rõ những giá trị lý luận cơ bản của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đã tập trung nêu bật được một số nét đặc sắc, độc đáo biểu hiện trong tư cách, vị thế, vai trò, nhiệm vụ, phương pháp tác phong công tác của người chính trị viên trong quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Một số tham luận đã luận giải tính khoa học, tính cách mạng, tính thực tiễn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên”; đồng thời, phân tích rõ những giá trị lý luận của bức thư đối với vấn đề tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị và xây dựng mô hình nhân cách người chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
- Nhóm vấn đề thứ hai, là những luận giải về giá trị thực tiễn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” đối với quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên; tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở các cơ quan, đơn vị trong toàn quân hiện nay. Theo hướng này, một số tham luận đã nghiên cứu công phu, đề xuất các giải pháp quán triệt, vận dụng những chỉ dẫn của Bác vào tổ chức việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, việc giáo dục, phát huy giá trị, truyền thống Bộ đội Cụ Hồ; cũng như việc xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên ở các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường hiện nay.
- Nhóm vấn đề thứ ba, chủ yếu được biểu hiện trong tham luận của đội ngũ cán bộ chủ trì, giảng viên, học viên các học viện, nhà trường tham gia đào tạo chính trị viên; đã tập trung luận giải rõ việc quán triệt, vận dụng “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào quá trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo chính trị viên. Một số tham luận đã đề xuất hệ thống giải pháp khá đồng bộ và khả thi về bồi dưỡng phẩm chất, năng lực của “người đại diện Đảng” - người chính trị viên trong quân đội theo chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho đội ngũ học viên đào tạo chính trị viên hiện nay.
Trên tinh thần khoa học, chúng ta nhận thức sâu sắc rằng, giữa lúc toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đang nỗ lực tổ chức thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khoá XI); đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; trong lúc các thế lực thù địch đang chống phá quyết liệt với mưu đồ “phi chính trị hoá quân đội”, chia rẽ quân đội với Đảng, với nhân dân; Hội thảo kỷ niệm 65 năm ngày Bác Hồ gửi thư cho Hội nghị chính trị viên toàn quốc lần thứ hai là việc làm hết sức có ý nghĩa. Tuy nhiên, việc nhận thức sao cho đầy đủ, toàn diện tầm vóc nội dung, ý nghĩa của bức thư lịch sử này cả về lý luận và thực tiễn là vấn đề không hề đơn giản đối với tất cả chúng ta, nhất là trong khuôn khổ một cuộc hội thảo của Nhà trường. Bởi lẽ đó, để tiếp tục làm sáng rõ hơn, đầy đủ hơn những giá trị lịch sử và hiện thực to lớn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ban Tổ chức Hội thảo đề nghị các đồng chí phát huy trí tuệ với tinh thần dân chủ, khoa học, tiếp tục tập trung tham luận làm rõ hơn 4 vấn đề cơ bản sau đây:
Một là, nghiên cứu làm sáng tỏ sâu sắc hơn nữa những giá trị lý luận cơ bản, giá trị lịch sử, giá trị hiện thực, tính khoa học, tính cách mạng, tính thực tiễn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên”. Chúng ta cần làm rõ ý nghĩa về mặt phương pháp luận, giá trị chỉ đạo thực tiễn của bức thư; thông qua đó, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm quán triệt, vận dụng, phát huy những giá trị lý luận hàm chứa trong bức thư của Người vào quá trình xác lập những nguyên lý, nguyên tắc, phương châm, phương hướng xây dựng, hiện thực hoá mô hình người cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên trong quân đội trong tình hình hiện nay.
Hai là, từ góc nhìn lịch sử, cụ thể, chúng ta cần luận giải rõ hơn những thành công, hạn chế trong việc học tập, quán triệt “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị, chính ủy, chính trị viên trong quân đội ta hơn 65 năm qua; nhất là việc xây dựng đội ngũ chính ủy, chính trị viên theo tinh thần Nghị quyết 51 của Bộ Chính trị (khóa IX) và Nghị quyết 513 của Đảng ủy Quân sự Trung ương (nay là Quân uỷ Trung ương) từ năm 2005 đến nay. Trên cơ sở đó, cần nêu rõ những bài học kinh nghiệm; đề xuất giải pháp khắc phục những yếu tố cản trở, những hạn chế trong quá trình quán triệt, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực hiện nhiệm vụ ở mỗi cơ quan, đơn vị. Cần luận giải rõ hơn vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, người chỉ huy, nhất là chính ủy, chính trị viên trong việc xây dựng, bồi dưỡng, phát huy vai trò đội ngũ chính trị viên ở các cơ quan, đơn vị hiện nay.
Ba là, nội dung trọng tâm cần phải đầu tư làm rõ, đó là nghiên cứu, quán triệt, vận dụng giá trị lý luận, thực tiễn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” vào đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo chính trị viên hiện nay. Điều này, trước hết là vấn đề cần quan tâm hàng đầu, là trách nhiệm chính trị của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên các học viện, nhà trường đào tạo chính trị viên. Với ưu thế về tầm nhìn và kinh nghiệm thực tiễn, đề nghị các vị tướng lĩnh, cán bộ chủ trì các cơ quan chiến lược, các quân khu, các quân đoàn, các học viện, nhà trường cùng chia sẻ, chỉ dẫn, góp ý cho Trường Sĩ quan Chính trị cả về mặt tư duy, nhận thức, kinh nghiệm thực tế, để Nhà trường có được những những biện pháp nâng cao chất lượng đào tạo chính trị viên dưới ánh sáng “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh thực sự khả thi và hiệu quả.
Bốn là, cùng với ba nội dung định hướng trên đây, đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận thêm về một vấn đề rất quan trọng và thiết thực đối với toàn quân hiện nay, đó là, việc chuẩn bị cho sơ kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 51 của Bộ Chính trị (khóa IX) về việc “tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam”. Nghị quyết 51 của Bộ Chính trị và Nghị quyết 513 của Đảng ủy Quân sự Trung ương thực chất là sự tiếp nối trung thành và sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội trong điều kiện hiện nay. Bởi vậy, chúng ta cần làm rõ hơn giá trị lý luận, thực tiễn của “Thư gửi Hội nghị chính trị viên” đối với việc giáo dục, quán triệt, hiện thực hóa các nghị quyết quan trọng này trong toàn quân.
Trên đây là một số định hướng cơ bản để các đại biểu tập trung thảo luận. Hướng tới kỷ niệm 123 năm  ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, Ban Tổ chức Hội thảo kính mong các đồng chí, với tình cảm thành kính biết ơn sâu sắc đối với Bác và trách nhiệm đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị trong quân đội hiện nay, hãy nêu cao tinh thần khoa học trong thảo luận, để buổi Hội thảo của chúng ta thành công tốt đẹp.